Czy kobiety w ciąży powinny odwiedzać stomatologa?

Odpowiedź na postawione w tytule pytanie brzmi TAK. Ciąża to wyjątkowy czas, podczas którego kobieta powinna dbać o siebie i o noszone w łonie dziecko. Skoro stara się chronić przed zwykłym przeziębieniem, katarem, a już z całą pewnością grypą czy anginą, równie ostrożnie powinna podchodzić do chorób wynikających z nieodpowiedniej higieny jamy ustnej.

Kobieta w wyraźnej ciąży

Z tego też względu regularne kontrole u dentysty powinny być przeprowadzane. To stomatolog zaleci sposób dbania o zęby w tym szczególnym czasie. Jeśli szczoteczka nie wystarcza, wówczas należy przemóc się do częstszego stosowania nici dentystycznej i płynów antybakteryjnych do przepłukiwania jamy ustnej.

Dodatkowo warto zauważyć, że bakterie, które powstają w wyniku niektórych chorób zębów, są w stanie przedostać się do macicy i zarazić płód. Niegroźne są za to drobne zabiegi odbywające się w gabinecie stomatologicznym - nie stanowią one zagrożenia ani dla mamy ani dla noszonego przez nią dziecka (choć np. z wykonywaniem zdjęć RTG trzeba uważać - i to nie tylko u stomatologa)

Natomiast zabiegami, z którym zdecydowanie warto wstrzymać się do kilku miesięcy po porodzie są:

• wybielanie zębów;
• implanty;
• zabiegi chirurgiczne (przynajmniej te, z którymi można zaczekać do rozwiązania).

Warto zatem zapamiętać, że gdy tylko dowiemy się o ciąży, wśród wizyt kontrolnych nie powinno zabraknąć tych u stomatologa. A na co dzień - szczególnego dbania o higienę jamy ustnej.

Erozja szkliwa

Czym jest erozja szkliwa? To problem nieco zbliżony do opisywanego przez nas w maju kruszenia się zębów jednak bardziej złożony.

Szkliwo to "tarcza ochronna" naszych zębów. Dzięki niemu są one wytrzymałe i mogą służyć nam przez lata. Niestety ten system zabezpieczeń ma swoje słabe punkty. Jeśli regularnie będziemy działać na jego niekorzyść może się okazać, że zaczniemy tracić szkliwo.

Ubytki w szkliwie mogą powstać z powodu konkretnych chorób, takich jak np.:

• reflux kwasów żołądkowych
• bulimia

Zasadniczo jednak za erozję szkliwa, czyli za jego niszczenie, odpowiada kwas. Również ten zawarty w naszym pożywieniu i napojach. Teoretycznie wapń zawarty w naszej ślinie, powinien chronić nas przed przykrymi konsekwencjami picia np. czystych soków owocowych, jeśli jednak ilość kwasu w jamie ustnej jest po prostu zbyt duża, w szkliwie zaczynają pojawiać się ubytki.

Również zbyt intensywne szczotkowanie zębów pastami wybielającymi, może spowodować omawiany problem.

Pierwsze objawy

Dla wielu osób pierwszą oznaką tego, że coś jest nie w porządku, jest ból. Zęby stają się nadwrażliwe na ciepło lub zimno, na jedzenie słodkie lub kwaśne. Już w tej sytuacji dobrze byłoby odwiedzić stomatologa, który uważnie przyjrzy się naszym zębom i będzie mógł stwierdzić czy do owej nadwrażliwości nie doprowadziliśmy na własne życzenie.

Jeśli zignorujemy ten etap, któregoś dnia możemy zauważyć, że nasze zęby wydają się jakby cieńsze, fragmentami przezroczyste, a w niektórych miejscach bardziej zażółcone. Absolutnie nie można uznać, że w tej sytuacji sprawę rozwiąże pasta wybielająca, ona tylko pogorszy problem! To bowiem, co zobaczyliśmy w lustrze, to już wyraźne znaki zniszczenia szkliwa. W tej sytuacji kontakt ze stomatologiem jest absolutnie niezbędny!

"Zdarte" zęby

Pozbawione naturalnej ochrony zęby, stają się też bardziej podatne na urazy mechaniczne. Kruszą się, a jeśli dodatkowo nimi zgrzytamy, ich wygląd zaczyna przypominać wyszczerbione piły. Wystarczy przesunąć po ich powierzchni palcami, by poczuć że ich powierzchnia nie jest równa, lecz "pofałdowana", zaś w dotyku przypomina papier ścierny.

Nierówna powierzchnia zębów, przebarwienia i wyraźnie widoczne efekty zgrzytania zębami sugerują erozję szkliwa

Co dalej?

Do akcji musi już wkroczyć stomatolog. Dobry specjalista może przywrócić kształt naszym zębom, ale nie przywróci już niestety tego, co systematycznie niszczyliśmy. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, która nie doprowadzi do erozji szkliwa.

Jak uniknąć problemów ze szkliwem?

Wystarczy wprowadzić klika zmian w swoim sposobie życia i włączyć do niego parę nowych nawyków:

• po posiłku, który zawierał dużą ilość kwasów (i który, być może, dodatkowo popiliśmy sokiem owocowym) należy przepłukać jamę ustną wodą i odczekać minimum godzinę do mycia zębów. Te 60 minut pozwoli na zadziałanie jonów wapnia ze śliny. Dajmy im pierwszeństwo ;)
• jeśli nie umiemy zrezygnować z picia soków czy napojów gazowanych, zacznijmy je pijać przez rurkę. Zmniejszymy kontakt naszych zębów ze szkodliwymi dla nich płynami.
• warto od czasu do czasu skorzystać z bezcukrowej gumy do żucia, które, jak wiemy, powoduje zwiększenie wydzielania się śliny.
• nie szorujemy zębów pastami wybielającymi (jeśli marzy nam się uśmiech rodem z plakat filmowego, omówmy to ze stomatologiem - dobierze metodę wybielania do naszego typu zębów).
• korzystajmy z past do zębów zawierających fluor, który wspomaga proces remineralizaji szkliwa i dodatkowo zmniejsza nadwrażliwość zębów.

Krwawienie z dziąseł

To przykra dolegliwość, z którą zmaga się wiele osób. Bardzo często wynika z niewłaściwego szczotkowania zębów, a konkretnie "chronienia" delikatnych dziąseł przed włosiem szczoteczki. Taka niepełna higiena jamy ustnej:

• powoduje odkładanie się kamienia nazębnego i gromadzenie resztek pokarmowych przy dziąsłach
• osłabia dziąsła
• prowadzi do stanów zapalnych jamy ustnej
• zwiększa ryzyko powstania próchnicy

A zatem "oszczędzając" dziąsła - szkodzimy sobie, zamiast pomagać. Zwłaszcza, że wymienione wyżej problemy to wierzchołek góry lodowej.

Prawidłowe mycie zębów może uchronić nas przed poważnymi problemami z dziąsłami

Parodontoza

Często krwawiące dziąsła mogą prowadzić do rozwinięcia się paradontozy - choroby, która dotyka około 70% Polaków. Lekceważona, doprowadzić może nawet do pękania dziąseł i wypadania zębów. Winny jest temu głównie osadzający się kamień, dlatego warto podczas wizyty u stomatologa porozmawiać o ewentualnym mechanicznym usunięciu jego nadmiaru, bezpośrednio w gabinecie. Przy zaawansowanym stadium choroby, konieczne może być również pozbycie się kamienia z korzeni.

Inne choroby

Krwawienie dziąseł może niestety oznaczać także kłopoty z innymi narządami oraz wiązać się choćby z niedokrwistością. Częsty widok krwi w umywalce może również świadczyć o rozwijaniu się takich chorób jak:

• cukrzyca
• choroby wątroby

Może oznaczać także niedobór witamin w organizmie, zwłaszcza witaminy C i witaminy K oraz być oznaką nietolerancji niektórych z przyjmowanych leków.

Pasta nie zastąpi konsultacji lekarskiej!

Choć wszech obecnie reklamowane pasty do zębów mające zapobiegać paradontozie mogą wydawać się szybkim i prostym rozwiązaniem problemu, to w żaden sposób nie zastąpią one wizyty u stomatologa. Tylko specjalista jest w stanie określić co tak naprawdę jest przyczyną nawracających problemów i krwawień. Z pewnością poleci odpowiednią pastę, ale w razie potrzeby skieruje także Pacjenta na dodatkowe badania, które wykluczą inne przyczyny krwawiących dziąseł.

Opryszczka czyli popularne "zimno"

Z "zimnem" na ustach zetknął się chyba każdy. To często używane określenie oznacza nic innego, jak opryszczkę, chorobę wirusową i zakaźną. Choć z medycznego punktu widzenia opryszczka nie jest dolegliwością groźną, to z całą pewnością dotknięta nią osoba może uskarżać się na dyskomfort. Zwłaszcza, że zmiany na ustach wywołane przez "zimno" są wyjątkowo nieestetyczne.

Pęcherzyki na wardze wywołane przez wirusa opryszczki

Zapowiedź choroby

Opryszczka pojawia się na wardze - tuż przed wystąpieniem charakterystycznych dla niej, nieestetycznych pęcherzyków, odczuwać można ból lub swędzenie. Obszar objęty infekcją może się również zaczerwienić i lekko spuchnąć, potęgując dyskomfort chorego.

Skąd bierze się opryszczka?

Powstaniu choroby sprzyja nie tylko nieprawidłowa higiena jamy ustnej, ale również niedobór witamin (w szczególności tych z grupy B) i ogólne osłabienie organizmu. To dlatego opryszczka pojawić się może podczas wyjątkowo stresujących dni, w czasie trwania choroby lub po jej zakończeniu, a także po terapii antybiotykami.

Przebieg schorzenia

Gdy na wardze pojawią się białe pęcherzyki, możemy już mówić o wystąpieniu "zimna". Wyjątkowo istotna na tym etapie jest higiena - ponieważ opryszczką łatwo się zarazić, nie należy korzystać z tych samych sztućców, ręczników czy przyborów higienicznych, których używała osoba chora.

Opryszczka goi się samoistnie, zwykle jej objawy znikają po kilku tygodniach (wówczas na wardze pojawia się strup - nie należy go zrywać!). Aby przyspieszyć proces leczenia, warto zadbać o odpowiednią dietę (np. włączyć do niej jogurty z przyjaznymi dla organizmu bakteriami), można też wspomóc się preparatami przeciw opryszczce dostępnymi w aptece (maści lub specjalne plasterki izolujące źródło choroby i jednocześnie przynoszące ulgę poprzez redukowanie jej objawów).

Profilaktyka

Nie zawsze udaje się uniknąć "zimna", ale ryzyko zachorowania można znacznie zmniejszyć poprzez prawidłową higienę jamy ustnej, zdrowe odżywianie i stosowanie probiotyków w czasie przeziębienia czy poważniejszej choroby (leczonej antybiotykami). Opryszczka niestety "lubi" powracać w sprzyjających okolicznościach (niemal przy każdym osłabieniu organizmu) choć zdarza się, że u niektórych osób - po jednokrotnym przebyciu tej choroby - nawrót "zimna" nie następuje już nigdy.

Ropień zęba

To jedna z najbardziej bolesnych przypadłości, na jakie jesteśmy narażeni w przypadku nieprawidłowego dbania o higienę jamy ustnej - przyczyną powstania ropnia może być bowiem nieleczona próchnica czy też lekceważenie zaleceń stomatologa np. po przeprowadzonym leczeniu kanałowym. 

Niestety zdarza się również, że niedoświadczony lekarz może źle wykonać zabieg (wspomniane wyżej leczenie kanałowe), a skutki jego niekompetencji objawią się po kilku miesiącach i odczujemy je na własnej skórze.

Ropień - objawy

Nie sposób "przegapić" rozwijającego się ropnia w jamie ustnej. Stan zapalny w miejscu jego występowania powoduje wrażenie "rozsadzania" zęba przy którym ropień się wytworzył (niektórzy pacjenci mówią wręcz o odczuciu "wypychania" zęba). Pojawia się też obrzęk twarzy, najczęściej warg i policzka. Silny, promieniujący ból i opuchlizna sprawiają, że niemożliwe staje się normalne funkcjonowanie. Często pojawia się też gorączka i ogólne osłabienie.

W przypadku wystąpienia objawów ropnia, konieczne jest jak najszybsze umówienie wizyty u stomatologa

Leczenie

Nigdy nie należy działać na własną rękę - w przypadku ropnia, konieczna jest interwencja stomatologa, najlepiej specjalisty w dziedzinie endodoncji lub chirurga szczękowo-twarzowego. Umówienie się na wizytę to konieczność i od niej należy zacząć. W oczekiwaniu na kontrolę w gabinecie stomatologicznym, można spróbować ulżyć sobie w cierpieniu poprzez zimne (nigdy gorące!) okłady i stosowanie środków przeciwbólowych (paracetamol przemiennie z ibuprofenem - należy jednak przestrzegać zaleceń w ulotce i nie przekraczać dozwolonych, dziennych dawek).

Jak pomoże stomatolog? Zwykle zaczyna on od wykonania zdjęcia RTG, aby ułatwić sobie zlokalizowanie ropnia, jeśli ten nie jest jeszcze widoczny "gołym okiem". Zawsze konieczne jest odprowadzenie ropy z miejsca objętego stanem zapalnym - w tym celu można dokonać nacięcia ropnia lub przedostać się do niego poprzez objęty zmianami ząb. Wydrążenie w nim "kanału" spowoduje stopniowe odprowadzanie ropy, co nie jest przyjemne (spływa ona bezpośrednio do jamy ustnej), ale przyspiesza leczenie. Dodatkowo stomatolog przepisuje antybiotyk działający antybakteryjnie, likwidujący stan zapalny. Konieczne, dla komfortu pacjenta, jest także kontynuowanie brania leków przeciwbólowych (częstotliwość ich przyjmowania ustala stomatolog). Po ustąpieniu objawów ostrych, konieczne jest przeprowadzenie leczenia kanałowego zęba i jego szczelna odbudowa.

W skrajnych przypadkach konieczne jest usunięcie zęba.

Stosowanie się do zaleceń lekarza

jest absolutnie niezbędne! Powikłania związane z leczeniem ropnia mogą być bowiem wyjątkowo groźne dla zdrowia. 

Co zaleci stomatolog poza przyjmowaniem leków?

• stosowanie zimnych okładów (podpowiedź: bardzo dobrze sprawdzają się zamrożone torebki z surowym ryżem, przyłożone do bolącego miejsca, unieruchomione bandażem lub codofixem - rozciągliwym opatrunkiem zakładanym na głowę - od jej wierzchołka do brody)
• spożywanie zimnych posiłków 
• unikanie wysiłku fizycznego
• stawianie się na wyznaczone kontrole (nie ma znaczenia czy pacjent poczuje się lepiej, a opuchlizna zniknie - jeśli stomatolog zalecił wizytę, bezwzględnie należy się na nią zgłosić; tylko specjalista może zadecydować o zakończeniu leczenia)

Profilaktyka

Aby uniknąć tej wyjątkowo bolesnej dolegliwości jaką jest ropień, należy dbać o higienę jamy ustnej (regularne mycie zębów, stosowanie nici dentystycznej), nie zapominać o prawidłowej diecie (bogatej w witaminy) i pamiętać o wizytach kontrolnych u stomatologa. Tylko i aż tyle, może oszczędzić nam wiele cierpienia związanego z powstaniem stanu zapalnego i wytworzeniem się ropnia.

Nieprawidłowości w budowie zębów

Niewłaściwy rozwój zębów może być spowodowany wieloma czynnikami, wskutek których zawiązek zęba nie rozwija się prawidłowo. Do najpowszechniejszych zaburzeń zalicza się nietypowy kształt, barwę i wielkość zęba, wzrost zębów nadliczbowych, nieprawidłowe ułożenie zębów w łuku oraz niewłaściwą budowę tkanek twardych zęba.

Zdeformowane zęby u małej dziewczynki

Nieprawidłowości w budowie szkliwa 

Wielu pacjentów cierpi z powodu zaburzeń mineralizacji szkliwa. Sole mineralne odkładają się nierównomiernie, w efekcie czego szkliwo jest osłabione, miękkie i podatne na działanie bakterii. Nieprawidłowości te są widoczne za sprawą białych plam lub żółto-brązowych cętkowań. Znacznie rzadziej zdarza się całkowity brak szkliwa (schorzenie to obejmuje zwykle kilka zębów). 

Jednak najczęściej rozpoznawaną wadą w obrębie szkliwa jest jego niedorozwój. Może być spowodowany złą dietą, niedoborem witamin, przewlekłymi chorobami oraz ogólnym stanem zdrowia pacjenta. Niedorozwój szkliwa dotyczy na ogół zębów stałych, które wyrzynają się najwcześniej (sieczne i tzw. szóstki).  

Jedną z anomalii rozwojowych obejmujących najczęściej zęby przedtrzonowe jest uszkodzenie narządu szkliwotwórczego (tzw. „zęby Turnera”) . Można także mówić o nadmiernej mineralizacji tkanek zęba, w wyniku której na zębie pojawiają się tzw. perły (krople) szkliwne.

Wadliwy rozwój zębiny 

Jest to schorzenie dziedziczne. Zęby na pozór wyglądają zdrowo, jednak problem tkwi w korzeniach, które są nienaturalnie krótkie. Często zniekształconej komorze zęba towarzyszy brak kanałów korzeniowych.

Zaburzenia w liczbie zębów

Jeśli liczba zębów przewyższa normę (czyli 32 zęby u dorosłego człowieka) możemy mówić o hiperdoncji. Przeciwieństwem hiperdoncji jest hipodoncja - częściowa bądź całkowita - przy czym całkowity brak uzębienia (anodontia) zdarza się niezwykle rzadko. Natomiast brak pojedynczych zębów jest zjawiskiem powszechnym. Warto mieć na uwadze, że obecność tzw. zębów nadliczbowych może prowadzić do zaburzenia wyrzynania, przemieszczania się zębów, stłoczenia oraz ułatwionego rozwoju próchnicy.

Nieprawidłowa wielkość i kształt zębów

Powiększenie bądź pomniejszenie może dotyczyć jednego zęba, grupy zębów bądź całego uzębienia. Wielkość zębów jest dziedziczona genetycznie. Zaburzenia budowy oraz niestandardowe wymiary zęba mogą być przeszkodą dla podjęcia leczenia endodontycznego. 

Inną nieprawidłowością jest tzw. ząb wgłobiony – w kanale korzeniowym zęba znajduje się drugi, mniejszy ząb. Schorzeniem tym dotknięte są zazwyczaj zęby przednie lub nadliczbowe. Natomiast kiedy wszystkie zęby przybierają stożkowy kształt, możemy mówić o tzw. uzębieniu krokodylim.

Niektóre anomalie powstają w wyniku połączenia sąsiadujących ze sobą zębów:

• zęby zlane – ułożone obok siebie zęby łącznie pokryte są szkliwem;
• zęby zrośnięte – anomalia ta powstaje na późniejszym etapie rozwoju zębów; na ogół sąsiadujące ze sobą zęby mają oddzielne korony, ale są połączone korzeniami;
• zęby bliźniacze – powstają poprzez rozszczepienie jednego zęba na dwa lub więcej.

Nieprawidłowe ułożenie zębów

Niewłaściwe ułożenie zębów może być spowodowane czynnikami wewnętrznymi lub zewnętrznymi (wady dziedziczone genetycznie bądź uraz mechaniczny, infekcja itd.). Nieprawidłowości tego rodzaju dotyczą na ogół zębów siecznych szczęki, kłów i zębów nadliczbowych. 

Przebarwienia zębów

Jedną z wad rozwojowych jest również przebarwienie uzębienia, które może być spowodowane czynnikami pochodzenia zewnętrznego lub wewnętrznego. Do tych pierwszych zalicza się spożywanie pokarmów i płynów przebarwiających zęby (np. kawa, herbata, czerwone wino, niektóre owoce i leki). Jeśli przebarwieniu ulegają pojedyncze zęby może to świadczyć o próchnicy bądź urazie zęba. Uzębienie może zmieniać barwę w przypadku niektórych schorzeń (np. choroby trzustki, żółtaczka, wady genetyczne).

Plan leczenia w przypadku nieprawidłowości w rozwoju zębów jest kwestią indywidualną i zależy od rodzaju rozpoznanej anomalii, ogólnego stanu uzębienia oraz uwarunkowań estetycznych. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza w celu zaplanowania leczenia, tym większe szanse na piękny i zdrowy wygląd naszych zębów.

Pokaż mi swój język, a powiem co Ci dolega...

Wizyty u stomatologa kojarzą się raczej z leczeniem zębów. Mało który pacjent zwraca uwagę na to, że przed przystąpieniem do pracy, stomatolog dokonuje przeglądu nie tylko uzębienia, ale całej jamy ustnej. Sławetne "Proszę pokazać język" kojarzy się raczej z wizytą u internisty, tymczasem to właśnie dentysta ma doskonałe możliwości dokonania dokładnych oględzin języka.

Stomatolog dokonuje przeglądu jamy ustnej

Po co?

Dobry stomatolog, to przede wszystkim dobry lekarz - nic zatem dziwnego, że interesuje go stan naszego zdrowia, wykraczający daleko poza próchnicę czy kamień nazębny. A język to świetne źródło informacji, dzięki którym dentysta nie tylko jest w stanie określić nasze przypadłości, ale także skierować nas na dalsze leczenie do lekarza innej specjalizacji.

Co można "wyczytać" z języka?

Wyjątkowo dużo! Wystarczy uważniej spojrzeć na język, by określić co może dziać się w organizmie jego właściciela:

• Czerwone plamki w połączeniu z zaczerwienionym koniuszkiem języka świadczą najczęściej 
  o niedoborach witamin z grupy B. Często można zauważyć takie objawy u osób z nerwicą i depresją, których organizm rzeczywiście jest zwykle ubogi w witaminy B czy magnez.
• Silnie zaczerwieniona powierzchnia języka może oznaczać kłopoty z pęcherzykiem żółciowym. Warto więc od stomatologa wybrać się do... gastrologa.
• Język blady, szary może świadczyć o niedoborach żelaza w organizmie i zwiastować początku anemii. Morfologia po badaniu, jak najbardziej wskazana!
• Siny język to oznaka problemów z krążeniem.
• Równomiernie rozłożony na języku biały nalot oraz jego chropowata powierzchnia, sugeruje infekcję bakteryjną (w tym również anginę).
• Biały i grudkowaty nalot oznaczać może grzybicę (czyli po prostu zakażenie drożdżakami, często występujące po długotrwałym przyjmowaniu antybiotyków).
• Nalot szary w połączeniu z występującymi na powierzchni języka pęcherzykami, świadczyć może o stanie zapalnym, wywołanym przez wirus opryszczki.
• Z kolei język suchy, z niewielkimi, ale licznymi pęknięciami, często jest symptomem cukrzycy.

Nie stawiaj diagnozy samodzielnie!

Choć warto obserwować swój język np. przy okazji codziennej higieny jamy ustnej, nie należy na widok "odchyleń od normy" wpadać w panikę. Zabarwienie języka może być spowodowane posiłkami i napojami, które spożyliśmy w ciągu dnia, a lekko nabrzmiały język może być wynikiem lekkiej reakcji alergicznej (np. po spożyciu niezbyt dokładnie umytego owocu).

Diagnozę zostawmy więc lekarzowi. Warto wręcz poprosić go od czasu do czasu, by przyjrzał się naszemu językowi i wyczytał z niego stan naszego zdrowia.