Choroby jamy ustnej – na co najczęściej chorują Polacy?

Mimo, że ostatnia dekada przyniosła poprawę stanu zdrowia jamy ustnej u Polaków, problem próchnicy i chorób przyzębia wciąż pozostaje aktualny. Statystyki w dalszym ciągu nie napawają optymizmem. Całkowita bezzębność jest zjawiskiem powszechnym i dotyka coraz młodszego pokolenia. Protezy pojawiają się już u osób w wieku 37-40 lat. 

Nie najlepiej prezentują się dane dotyczące zdrowia jamy ustnej u dzieci i młodzieży. Statystyczny uczeń w wieku 12 lat ma 4 zęby objęte próchnicą. W dalszym ciągu istnieje błędne przekonanie, że zęby mleczne nie wymagają leczenia stomatologicznego. Co więcej, z badań przeprowadzonych w 2014 r. wynika, że aż 80% ubezpieczonych nigdy nie skorzystało z usług stomatologa w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Polska na tle innych państw Unii Europejskiej

Około 40% Polaków nie wymienia regularnie szczoteczki do zębów, podczas gdy blisko 80% Niemców i 75% Włochów robi to co najmniej raz na 3 miesiące. Zaledwie 30% naszych rodaków myje zęby po posiłku. Niewypracowany nawyk dbania o zdrowie jamy ustnej dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci. Około 80% przedszkolaków i dzieci w wieku szkolnym zmaga się z próchnicą. U młodzieży odsetek ten jest jeszcze wyższy. 

Polska jest daleko w tyle jeśli chodzi o efektywną edukację na temat higieny jamy ustnej. Większość państw członkowskich regularnie przeprowadza kampanie z zakresu profilaktyki stomatologicznej. W Polsce wciąż jest ich zdecydowanie za mało. 

W Narodowym Programie Zdrowia na lata 2016-2020 znalazła się zaledwie jedna wzmianka na temat profilaktyki próchnicy w rozdziale VIII: wykaz zadań do realizacji w ramach celu operacyjnego „Ograniczenie narażenia na środowiskowe i zawodowe czynniki ryzyka dla zdrowia”. Wzmianka ta dotyczy „ułatwienia dostępu do bezpłatnej opieki stomatologicznej w przedszkolach i szkołach podstawowych”. 

Najczęstsze choroby jamy ustnej wśród Polaków

Większość nieprzyjemnych dolegliwości z jakimi zmagają się Polacy wynika z higienicznych zaniedbań. Niestety wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że zdrowie jamy ustnej ma ogromny wpływ na kondycję całego organizmu. 

Do najczęściej spotykanych chorób jamy ustnej zalicza się:

• próchnicę (oszacowano, że ma ją ok. 90% polskiego społeczeństwa)
• nadwrażliwość zębów (problem ten dotyczy ok. 30% Polaków)
• kwasową erozję szkliwa (dotyczy ok. 35% populacji na świecie)
• choroby związane z rozwojem próchnicy (zapalenie miazgi, zgorzel zęba, ropień)

Należy podkreślić, że wymienione powyżej dolegliwości mogą nieść za sobą poważne konsekwencje dla całego organizmu człowieka. Z przeprowadzonych dotychczas badań wynika, że choroby przyzębia mogą zwiększać ryzyko zawału serca i wystąpienia schorzeń układu krążenia. Wśród chorób mających związek ze stanem jamy ustnej wymienia się także cukrzycę oraz schorzenia układu oddechowego.

5 sposobów na mocne szkliwo

Biorąc pod uwagę wyniki wieloletnich badań przeprowadzonych przez antropologów i paleopatomorfologów można wskazać, że ubytki twardych tkanek zębów towarzyszyły człowiekowi od początku jego istnienia. Podstawową przyczyną ścierania się szkliwa zębowego u naszych praprzodków było spożywanie twardych, nie poddanych żadnej obróbce pokarmów, urazy mechaniczne lub nieprawidłowy zgryz. 

Obecnie nasze zęby są bardziej narażone na uszkodzenie. Problem erozji tkanek twardych zębów pojawił się wraz z rozwojem rolnictwa, a mówiąc dokładniej, wraz z zapoczątkowaniem procesu obróbki, fermentacji i konserwowania żywności, który sprzyja zaburzeniu równowagi kwasowo-zasadowej.

Czym jest erozja szkliwa?

Jest to utrata tkanek twardych zęba, zachodząca z udziałem kwasów i innych szkodliwych związków. Zdrowe szkliwo chroni zęby przed działaniem mikroorganizmów, czynników termicznych i chemicznych. Nasze zęby są bez przerwy narażone na ścieranie się szkliwa, ale nieodpowiednia dieta i niedostateczna higiena jamy ustnej mogą ten proces znacznie przyspieszyć.

Oto 5 sposobów na mocne szkliwo:

1. Dbaj o higienę jamy ustnej

Bez tego ani rusz. Systematyczne oczyszczanie zębów, stosowanie nici dentystycznej i płukanek nie tylko działa antybakteryjnie, ale także wzmaga proces remineralizacji szkliwa. 

2. Wybierz odpowiednią szczoteczkę

Zbyt twarde szczoteczki i „ziarniste” pasty wybielające są powodem mechanicznego ścierania szkliwa. Ponadto cierpią nasze dziąsła, które w wyniku podrażnienia są bardziej narażone na działanie bakterii.

3. Zmień dietę!

Należy unikać gazowanych napojów i kwaśnych produktów spożywczych (np. napoje energetyczne, cukierki rozpuszczalne, kwaśne żelki i inne słodycze). Warto jednak pamiętać, że niektóre owoce, warzywa, kwaśne potrawy oraz soki zawierają sporą dawkę witamin. Nie musimy z nich rezygnować. Wystarczy przestrzegać jednej zasady: zęby myjemy dopiero po ok. 30 minutach od spożycia kwaskowatego produktu. W innym razie, kwasy zawarte w spożytych pokarmach mogą zmiękczyć i uszkodzić szkliwo zębowe. 

4. Wzbogać dietę o witaminę D oraz wapń

Produkty bogate w wapń (np. nabiał, orzechy, sardynki, wędzone ryby, migdały) oraz w witaminę D (m.in. ryby, jajka, ser żółty, płatki śniadaniowe, margaryna, jogurty) wzmacniają szkliwo i ułatwiają jego remineralizację.

5. Nie unikaj wizyt u stomatologa

Dzięki regularnym wizytom u dentysty, na bieżąco wyeliminujemy ewentualne ubytki próchnicowe i zasięgniemy porady, jaką pastę lub szczoteczkę wybrać, jeśli zauważymy niepokojące zmiany w strukturze tkanek twardych zęba. Ponadto możemy umówić się na profesjonalny zabieg wzmacniający szkliwo (np. fluoryzacja). 

Zużywanie się zębów

Starzejemy się – to fakt, z którym musimy się pogodzić. Skóra traci elastyczność, pojawiają się pierwsze zmarszczki i siwe włosy. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że starzeje się również nasze uzębienie. Zużywanie się zębów to  naturalny proces, który towarzyszy nam już od najmłodszych lat. Jednak wyraźne symptomy starzenia się naszego uśmiechu widać zwykle u osób po czterdziestce. I tutaj z pomocą przychodzi nowoczesna stomatologia, dzięki której nie tylko utrzymamy dobrą kondycję zębów, ale także zachowamy młody wygląd twarzy. Zęby są jak rusztowanie, bez którego mięśnie oraz skóra twarzy tracą elastyczność, co przyspiesza proces powstawania zmarszczek. Warto więc na bieżąco leczyć ewentualne ubytki i nie ignorować pozornie błahych infekcji w obrębie jamy ustnej. 

Co niszczy nasze zęby?

Nie jest to tylko próchnica. Warto sobie uświadomić, że istnieją rozmaite czynniki niepróchnicowego pochodzenia, które w znacznym stopniu osłabiają kondycję zębów. Oto niektóre z nich:

• abrazja – mechaniczne ścieranie powierzchni szkliwa (np. podczas zbyt intensywnego szczotkowania zębów, stosowania mocno ściernych past, czy też nagryzania twardych przedmiotów)
• atrycja – zużywanie tkanek twardych zęba w wyniku kontaktu zęba z zębem  (np. zgrzytanie zębami, zaciskanie zębów spowodowane stresem, wady zgryzu)
• erozja – proces niszczenia szkliwa i zębiny spowodowany działaniem kwasów w obrębie jamy ustnej (np. kwas żołądkowy, kwasy pochodzące z owoców, napojów gazowanych, chlorowanej wody itd.)

Pierwszym krokiem w leczeniu ubytku niepróchnicowego pochodzenia powinno być usunięcie jego przyczyny. Dla jednych będzie to zmiana diety i poprawa higieny jamy ustnej, dla innych – wizyta u specjalisty, być może nawet u psychologa, jeśli nadmierne zaciskanie zębów spowodowane jest problemami na tle nerwowym.

W jaki sposób uchronić zęby przed powstawaniem ubytków niepróchnicowego pochodzenia?

• przyjrzyjmy się naszej diecie i ograniczmy spożywanie kwaśnych potraw
• unikajmy stosowania zbyt mocnych past i twardych szczoteczek do zębów
• skorygujmy technikę szczotkowania zębów (stosujmy ruchy „wymiatające” zamiast szorowania)
• rzadziej sięgajmy po wykałaczki i gumy do żucia
• pamiętajmy o regularnych wizytach u stomatologa

Stomatologia anti-aging, czyli jak sobie odjąć 20 lat

Terapia anti-aging prowadzona w gabinecie stomatologicznym nie jest już tylko przywilejem gwiazd. Dziś każdy może zejść z fotela dentystycznego odmłodzony o kilkanaście lat. Rekonstrukcja utraconych zębów poprzez zabiegi implantologiczne i systemy pełnoceramiczne doskonale odtwarzają naturalne zęby.

Podobnie jak na skórze wraz z wiekiem pojawiają się zmarszczki, tak na zębach uwidaczniają się przebarwienia. Wybielanie zębów jest więc jednym z najpopularniejszych zabiegów anti-aging. 

Dzięki stomatologii estetycznej nie tylko zatrzymamy proces zużywania się zębów, ale cofniemy go o 10-15 lat. 

Erozja szkliwa

Czym jest erozja szkliwa? To problem nieco zbliżony do opisywanego przez nas w maju kruszenia się zębów jednak bardziej złożony.

Szkliwo to "tarcza ochronna" naszych zębów. Dzięki niemu są one wytrzymałe i mogą służyć nam przez lata. Niestety ten system zabezpieczeń ma swoje słabe punkty. Jeśli regularnie będziemy działać na jego niekorzyść może się okazać, że zaczniemy tracić szkliwo.

Ubytki w szkliwie mogą powstać z powodu konkretnych chorób, takich jak np.:

• reflux kwasów żołądkowych
• bulimia

Zasadniczo jednak za erozję szkliwa, czyli za jego niszczenie, odpowiada kwas. Również ten zawarty w naszym pożywieniu i napojach. Teoretycznie wapń zawarty w naszej ślinie, powinien chronić nas przed przykrymi konsekwencjami picia np. czystych soków owocowych, jeśli jednak ilość kwasu w jamie ustnej jest po prostu zbyt duża, w szkliwie zaczynają pojawiać się ubytki.

Również zbyt intensywne szczotkowanie zębów pastami wybielającymi, może spowodować omawiany problem.

Pierwsze objawy

Dla wielu osób pierwszą oznaką tego, że coś jest nie w porządku, jest ból. Zęby stają się nadwrażliwe na ciepło lub zimno, na jedzenie słodkie lub kwaśne. Już w tej sytuacji dobrze byłoby odwiedzić stomatologa, który uważnie przyjrzy się naszym zębom i będzie mógł stwierdzić czy do owej nadwrażliwości nie doprowadziliśmy na własne życzenie.

Jeśli zignorujemy ten etap, któregoś dnia możemy zauważyć, że nasze zęby wydają się jakby cieńsze, fragmentami przezroczyste, a w niektórych miejscach bardziej zażółcone. Absolutnie nie można uznać, że w tej sytuacji sprawę rozwiąże pasta wybielająca, ona tylko pogorszy problem! To bowiem, co zobaczyliśmy w lustrze, to już wyraźne znaki zniszczenia szkliwa. W tej sytuacji kontakt ze stomatologiem jest absolutnie niezbędny!

"Zdarte" zęby

Pozbawione naturalnej ochrony zęby, stają się też bardziej podatne na urazy mechaniczne. Kruszą się, a jeśli dodatkowo nimi zgrzytamy, ich wygląd zaczyna przypominać wyszczerbione piły. Wystarczy przesunąć po ich powierzchni palcami, by poczuć że ich powierzchnia nie jest równa, lecz "pofałdowana", zaś w dotyku przypomina papier ścierny.

Nierówna powierzchnia zębów, przebarwienia i wyraźnie widoczne efekty zgrzytania zębami sugerują erozję szkliwa

Co dalej?

Do akcji musi już wkroczyć stomatolog. Dobry specjalista może przywrócić kształt naszym zębom, ale nie przywróci już niestety tego, co systematycznie niszczyliśmy. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, która nie doprowadzi do erozji szkliwa.

Jak uniknąć problemów ze szkliwem?

Wystarczy wprowadzić klika zmian w swoim sposobie życia i włączyć do niego parę nowych nawyków:

• po posiłku, który zawierał dużą ilość kwasów (i który, być może, dodatkowo popiliśmy sokiem owocowym) należy przepłukać jamę ustną wodą i odczekać minimum godzinę do mycia zębów. Te 60 minut pozwoli na zadziałanie jonów wapnia ze śliny. Dajmy im pierwszeństwo ;)
• jeśli nie umiemy zrezygnować z picia soków czy napojów gazowanych, zacznijmy je pijać przez rurkę. Zmniejszymy kontakt naszych zębów ze szkodliwymi dla nich płynami.
• warto od czasu do czasu skorzystać z bezcukrowej gumy do żucia, które, jak wiemy, powoduje zwiększenie wydzielania się śliny.
• nie szorujemy zębów pastami wybielającymi (jeśli marzy nam się uśmiech rodem z plakat filmowego, omówmy to ze stomatologiem - dobierze metodę wybielania do naszego typu zębów).
• korzystajmy z past do zębów zawierających fluor, który wspomaga proces remineralizaji szkliwa i dodatkowo zmniejsza nadwrażliwość zębów.