Choroby jamy ustnej – na co najczęściej chorują Polacy?

Mimo, że ostatnia dekada przyniosła poprawę stanu zdrowia jamy ustnej u Polaków, problem próchnicy i chorób przyzębia wciąż pozostaje aktualny. Statystyki w dalszym ciągu nie napawają optymizmem. Całkowita bezzębność jest zjawiskiem powszechnym i dotyka coraz młodszego pokolenia. Protezy pojawiają się już u osób w wieku 37-40 lat. 

Nie najlepiej prezentują się dane dotyczące zdrowia jamy ustnej u dzieci i młodzieży. Statystyczny uczeń w wieku 12 lat ma 4 zęby objęte próchnicą. W dalszym ciągu istnieje błędne przekonanie, że zęby mleczne nie wymagają leczenia stomatologicznego. Co więcej, z badań przeprowadzonych w 2014 r. wynika, że aż 80% ubezpieczonych nigdy nie skorzystało z usług stomatologa w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Polska na tle innych państw Unii Europejskiej

Około 40% Polaków nie wymienia regularnie szczoteczki do zębów, podczas gdy blisko 80% Niemców i 75% Włochów robi to co najmniej raz na 3 miesiące. Zaledwie 30% naszych rodaków myje zęby po posiłku. Niewypracowany nawyk dbania o zdrowie jamy ustnej dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci. Około 80% przedszkolaków i dzieci w wieku szkolnym zmaga się z próchnicą. U młodzieży odsetek ten jest jeszcze wyższy. 

Polska jest daleko w tyle jeśli chodzi o efektywną edukację na temat higieny jamy ustnej. Większość państw członkowskich regularnie przeprowadza kampanie z zakresu profilaktyki stomatologicznej. W Polsce wciąż jest ich zdecydowanie za mało. 

W Narodowym Programie Zdrowia na lata 2016-2020 znalazła się zaledwie jedna wzmianka na temat profilaktyki próchnicy w rozdziale VIII: wykaz zadań do realizacji w ramach celu operacyjnego „Ograniczenie narażenia na środowiskowe i zawodowe czynniki ryzyka dla zdrowia”. Wzmianka ta dotyczy „ułatwienia dostępu do bezpłatnej opieki stomatologicznej w przedszkolach i szkołach podstawowych”. 

Najczęstsze choroby jamy ustnej wśród Polaków

Większość nieprzyjemnych dolegliwości z jakimi zmagają się Polacy wynika z higienicznych zaniedbań. Niestety wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że zdrowie jamy ustnej ma ogromny wpływ na kondycję całego organizmu. 

Do najczęściej spotykanych chorób jamy ustnej zalicza się:

• próchnicę (oszacowano, że ma ją ok. 90% polskiego społeczeństwa)
• nadwrażliwość zębów (problem ten dotyczy ok. 30% Polaków)
• kwasową erozję szkliwa (dotyczy ok. 35% populacji na świecie)
• choroby związane z rozwojem próchnicy (zapalenie miazgi, zgorzel zęba, ropień)

Należy podkreślić, że wymienione powyżej dolegliwości mogą nieść za sobą poważne konsekwencje dla całego organizmu człowieka. Z przeprowadzonych dotychczas badań wynika, że choroby przyzębia mogą zwiększać ryzyko zawału serca i wystąpienia schorzeń układu krążenia. Wśród chorób mających związek ze stanem jamy ustnej wymienia się także cukrzycę oraz schorzenia układu oddechowego.

Nadwrażliwość zębów

Słyszymy o niej w reklamach, a nie raz sami jej doświadczamy. Czy jednak rzeczywiście odpowiedzialne za nią są gorące lub zbyt zimne napoje i kwaśne potrawy, a rozwiązanie przyniesie zmiana pasty do zębów?

Nadwrażliwości zębów nie należy ignorować

Warto zauważyć, że nadwrażliwość zębów wynika zwykle z problemów ze szkliwem. Wpis poświęcony jego erozji znaleźć można tutaj. Jednak rozwiązaniem problemów nie musi być wcale, jak sugeruje reklama, zmiana pasty. Zmienić musimy przede wszystkim swoje przyzwyczajenia.

1. Słodkie i gazowane napoje, kwaśne potrawy i soki - nie musimy wykreślać ich z diety! Wystarczy, że z myciem zębów odczekamy przynajmniej 30 minut od spożycia któregokolwiek z kwaśnych lub słodkich produktów.

2. Niektóre pasty wybielające działają destrukcyjnie na szkliwo, jeśli stosujemy je w nadmiarze. Jeśli koniecznie chcemy samodzielnie wybielać swoje zęby, skonsultujmy się ze stomatologiem, który wyjaśni nam jak to robić, by sobie pomóc - a nie zaszkodzić.

3. Bruksizm lub nieleczone choroby zębów - również one mogą doprowadzić do "zdarcia" bariery ochronnej, jaką jest szkliwo.

4. Nieprawidłowe mycie zębów - stosowanie zbyt dużego nacisku na zęby, zwłaszcza przy wykorzystaniu twardej szczoteczki, niewątpliwie usunie osad i resztki jedzenia, ale przy okazji uszkodzi szkliwo. Jeśli nie wiesz jak prawidłowo myć zęby, poproś o radę stomatologa przy najbliższej kontroli.

Zapalenie przyzębia

Myjąc zęby rzadko zastanawiamy się, czy zabieg ten przeprowadziliśmy dokładnie. Tymczasem niedbałe szczotkowanie zębów sprzyja powstawaniu tzw. płytki nazębnej. Najczęściej zalega ona wzdłuż linii dziąseł, a zatem w miejscu, które odruchowo myjemy raczej delikatnie, w obawie o ich uszkodzenie. Taka praktyka prowadzi niestety do nagromadzania się w tym miejscu chorobotwórczych bakterii i wywołania stanu zapalnego. Z czasem możemy zaobserwować:

• nadwrażliwość dziąseł
• ich opuchnięcie
• i najbardziej nieprzyjemny skutek własnych zaniedbań - krwawienie w czasie mycia zębów

Płytka nazębna może prowadzić także do powstania powikłań w postaci zapalenia przyzębia. Tej chorobie sprzyja nawarstwianie się kamienia nazębnego. Zignorowane zapalenie może być przyczyną przykrych konsekwencji - od rozchwiania do utraty zębów włącznie. Szybka interwencja pozwala stomatologowi na usunięcie kamienia, jeśli jednak zbyt długo zwlekamy z wizytą może się okazać, że konieczne będzie dodatkowo usuwanie bakterii z kieszonek przyzębnych, skorygowanie wypełnień, a w razie potrzeby także unieruchomienie zębów.

Jeśli dopuściliśmy do rozwoju infekcji, mogą pojawić się dodatkowe dolegliwości, takie jak ropień zęba, o którym pisaliśmy już w odrębnym artykule. Bez względu na stopień infekcji, zaniedbanie problemu jakim jest zapalenie przyzębia obligować będzie nas do przynajmniej kilku wizyt u stomatologa. Nawet jeśli dokuczliwe objawy ustąpią, nie możemy zrezygnować z zaleconej przez lekarza wizyty kontrolnej. Dopiero, gdy potwierdzi on, że wszystko jest w porządku, możemy powrócić do regularnych przeglądów stanu uzębienia (najlepiej raz na 6 miesięcy).

WAŻNE: dolegliwości związane zarówno z powstawaniem płytki nazębnej jak i zapalenia przyzębia, są mniej widoczne u palaczy. Nie oznacza to, że osoby te nie chorują, wręcz przeciwnie - po prostu toksyny dymu papierosowego, a także temperatura w ustach podczas palenia, doprowadzają do zmniejszenia ukrwienia i uszkadzają system odpornościowy, co prowadzi do agresywniejszego postępowania procesu zapalnego.

Erozja szkliwa

Czym jest erozja szkliwa? To problem nieco zbliżony do opisywanego przez nas w maju kruszenia się zębów jednak bardziej złożony.

Szkliwo to "tarcza ochronna" naszych zębów. Dzięki niemu są one wytrzymałe i mogą służyć nam przez lata. Niestety ten system zabezpieczeń ma swoje słabe punkty. Jeśli regularnie będziemy działać na jego niekorzyść może się okazać, że zaczniemy tracić szkliwo.

Ubytki w szkliwie mogą powstać z powodu konkretnych chorób, takich jak np.:

• reflux kwasów żołądkowych
• bulimia

Zasadniczo jednak za erozję szkliwa, czyli za jego niszczenie, odpowiada kwas. Również ten zawarty w naszym pożywieniu i napojach. Teoretycznie wapń zawarty w naszej ślinie, powinien chronić nas przed przykrymi konsekwencjami picia np. czystych soków owocowych, jeśli jednak ilość kwasu w jamie ustnej jest po prostu zbyt duża, w szkliwie zaczynają pojawiać się ubytki.

Również zbyt intensywne szczotkowanie zębów pastami wybielającymi, może spowodować omawiany problem.

Pierwsze objawy

Dla wielu osób pierwszą oznaką tego, że coś jest nie w porządku, jest ból. Zęby stają się nadwrażliwe na ciepło lub zimno, na jedzenie słodkie lub kwaśne. Już w tej sytuacji dobrze byłoby odwiedzić stomatologa, który uważnie przyjrzy się naszym zębom i będzie mógł stwierdzić czy do owej nadwrażliwości nie doprowadziliśmy na własne życzenie.

Jeśli zignorujemy ten etap, któregoś dnia możemy zauważyć, że nasze zęby wydają się jakby cieńsze, fragmentami przezroczyste, a w niektórych miejscach bardziej zażółcone. Absolutnie nie można uznać, że w tej sytuacji sprawę rozwiąże pasta wybielająca, ona tylko pogorszy problem! To bowiem, co zobaczyliśmy w lustrze, to już wyraźne znaki zniszczenia szkliwa. W tej sytuacji kontakt ze stomatologiem jest absolutnie niezbędny!

"Zdarte" zęby

Pozbawione naturalnej ochrony zęby, stają się też bardziej podatne na urazy mechaniczne. Kruszą się, a jeśli dodatkowo nimi zgrzytamy, ich wygląd zaczyna przypominać wyszczerbione piły. Wystarczy przesunąć po ich powierzchni palcami, by poczuć że ich powierzchnia nie jest równa, lecz "pofałdowana", zaś w dotyku przypomina papier ścierny.

Nierówna powierzchnia zębów, przebarwienia i wyraźnie widoczne efekty zgrzytania zębami sugerują erozję szkliwa

Co dalej?

Do akcji musi już wkroczyć stomatolog. Dobry specjalista może przywrócić kształt naszym zębom, ale nie przywróci już niestety tego, co systematycznie niszczyliśmy. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, która nie doprowadzi do erozji szkliwa.

Jak uniknąć problemów ze szkliwem?

Wystarczy wprowadzić klika zmian w swoim sposobie życia i włączyć do niego parę nowych nawyków:

• po posiłku, który zawierał dużą ilość kwasów (i który, być może, dodatkowo popiliśmy sokiem owocowym) należy przepłukać jamę ustną wodą i odczekać minimum godzinę do mycia zębów. Te 60 minut pozwoli na zadziałanie jonów wapnia ze śliny. Dajmy im pierwszeństwo ;)
• jeśli nie umiemy zrezygnować z picia soków czy napojów gazowanych, zacznijmy je pijać przez rurkę. Zmniejszymy kontakt naszych zębów ze szkodliwymi dla nich płynami.
• warto od czasu do czasu skorzystać z bezcukrowej gumy do żucia, które, jak wiemy, powoduje zwiększenie wydzielania się śliny.
• nie szorujemy zębów pastami wybielającymi (jeśli marzy nam się uśmiech rodem z plakat filmowego, omówmy to ze stomatologiem - dobierze metodę wybielania do naszego typu zębów).
• korzystajmy z past do zębów zawierających fluor, który wspomaga proces remineralizaji szkliwa i dodatkowo zmniejsza nadwrażliwość zębów.